Kavitayein कविताएँ

हम कविता नहीं लिखते

कविताएँ हमें लिखती हैं,

तकिया कलाम सा अंदाज लिखती हैं,
कुछ हसी ठिठोली से मजाज़ लिखतीं है,

तबीयत ऐ अंदाज लिखती हैं
कुछ गंभीर वारदातों के हालात लिखती हैं,

मुहब्बत जताया नहीं करते
खुद को खुद में मोम की तरह ढाल लिखती हैं,

कुछ मासूम चिड़ियों की तरह
चीख चीख अपनी ही धुन में गीत लिखती हैं,

उड़ते परिंदों की तरह आजाद
कुछ बेफिक्री तसीर से ख्याल लिखती हैं,

कुछ मायूस चहरे, कुछ राज़दार
हर चहरे के पीछे छुपे चेहरों के राज़ लिखती हैं,

बाद ऐ फना होने से पहले
तमाम रहे अधूरे काम लिखती हैं,

सुगम बडियाल

रात क्या वक्त / Raat Kya Waqt

क्या वक़्त ‘रात’ बनाई है जन्नत में तूने,

वरना सुकून का लम्हा भी कहाँ नसीब होता।

दिन जैसे शोर में हर सांस उलझ जाती,

ना दिल चैन पाता, ना ख़्वाब करीब होता।

नींद तो आँखों में कब से ही ठहरी रहती,

पर सोने को कहने वाला कोई नहीं होता…

भीड़ के दरमियाँ भी इंसान कितना तन्हा होता,

दिन के पर्दों के पीछे कितनी थकान छुपी रहती है,

ए रात, एहसास शायद तूने ही बेहतर समझा।

Je Shaam ये शाम

ये शाम...

रंग छोड़ते आसमान में
सूरज और चांद की
मुलाकात हुई...
लगता, अहल ऐ फिरदौस भी जैसे
आसमां से धरती पर आ उतरे,

सूरज का उस ऊंची सी
बिलडिंग के पीछे छुप जाना,
शहर की गड़गड़ाहट,
हड़बड़ाहट में लोग
घर लोटने की,

शहरों से काफिले गाड़ियों के
शांत, सुनसान सड़कों से यूँ गुज़रना
भंवरों का जैसे फूलों पे मंडरा
रस भर आगे बढ़ जाना

ये चिड़ियों का घोंसलों में
लौट जाने की दौड़,
रंग बदलते आसमान को देखना
जादूगर का खेल है जैसे,

यूँ ही ढल गयी यहीं कही हमारी ऊम्र
काएनात शबाब पर है होती कहीं,
मरीज़ ऐ इश्क़ कभी ढुँढ रहा
मेरे दिल तक की मंज़िल,

सुन हवाओं का हमें मजबूर कर देना
जेब में हाथों का आशियाना ले लेना
ये रंग छोड़ते आसमान को बदलते देखना
कौन जादूगर दिखाता है, बिना सौदे के
काएनात के अदभुत, पाक
कभी जागे, सोये से मंज़र,

सुगम बडियाल

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲਿਦਾਨ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਵੀਕਾਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਿਆਂ ਜੰਗ ਲਈ ਤੌਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਤੰਭ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 6, 7 ਅਤੇ 8 ਪੋਹ (ਲਗਭਗ 20–22 ਦਸੰਬਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦੇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਸ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਫਰਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਾਇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ) ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਢਾਂਚਾ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੀ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ, ਅਕਾਲ ਬੁਰਿਗਾ ਹਾਲ, ਬਾਓਲੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੈਲੇਂਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ:

ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੋਹਾਲੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੂਪਨਗਰ (ਰੋਪੜ) ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਤੋਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਟੈਕਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਸਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ, ਰੂਪਨਗਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਟੋ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਹਵਾਈ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸੀ ਜਾਂ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਾਰਣੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਰਹੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਣ ‘ਤੇ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹ ਪੁੱਛਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ऑनलाइन ज़िंदगी / Online Zindgi

ऑनलाइन ज़िंदगी इतनी तेज़ भाग रही है,

कि जब भी मैं साँस रोककर उसे पकड़ने दौड़ती हूँ,

वो मुझसे और दूर निकल जाती है…

कभी फ़िल्टर, कभी प्रॉम्प्ट,

अब ये AI का जमाना—

ऐसा लगता है जैसे मेरे भीतर की

कविताओं और कहानियों की कोमल धड़कन

किसी ने चुपचाप दबा दी हो।

कंटेंट के पीछे दौड़-दौड़कर

मैं खुद ही एक कंटेंट बनती चली गई,

जैसे ना मिला तो साँस ही टूट जाएगी…

जैसे ये सब भी कोई नशा बन गया हो।

डर ये भी लगता है—

कि बिना सोशल मीडिया मैं कुछ कमा न पाऊँगी,

बिना मोबाइल मैं पढ़ न पाऊँगी,

बिना इस भागदौड़ के

शायद मैं दिख न पाऊँ,

बिना ChatGPT के

शायद मैं सोच भी न पाऊँ।

'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ — ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਚਾਨਣ

ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਚਾਨਣ ਬਿਖੇਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਧਿਆਨ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਸੱਚ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ—ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ।

ਸਭ ਦਾ ਗੁਰੂ — ਇਕ ਆਸਰਾ, ਇਕ ਪਰਛਾਵਾਂ

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਤੱਤ ਗਿਆਨੀ ਸਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 115 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪਾਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ—ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ, ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ, ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਜ਼ਬਰਨ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਬਚਿਆ, ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਕੰਬਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਬੀਤੀ ਸੁਣਾਈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਮਰ, ਪਰ ਨਿਡਰ ਬੋਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਭਰਤਾ।

ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ— ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਥ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ, ਇਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ:

“ਜਿਸ ਧਰਮ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ, ਜੇ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।”

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ— ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ।

“ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ।”

ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਨਾ ਕੋਈ ਫੌਜ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ—ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੌਂਸਲਾ।

“ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕੋ ਛਾਡਿ ਕੈ ਗਹਿਓ ਤਿਹਾਰੋ ਦੁਆਰ।”

ਨਵੰਬਰ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਕਲਪ ਰੱਖੇ ਗਏ:

ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।

ਕੋਈ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰੋ।

ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਿਓ - ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਮਰ ਵੀ ਜਾਵੇ।

ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਖੌਲਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਜੀਊਂਦੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ 11 ਨਵੰਬਰ 1675, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਪਰ ਇਹ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ— ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਿਆ।

ਸੱਚ, ਸੇਵਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ। 

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ, ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਕੇ ਗਏ।

ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵੰਜਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।

ਇਹ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ—

ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ।

ਤਾਕਤ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਕਰੋ।

ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਬਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਡਰ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ— ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਨ, ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿਣਗੇ—“ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ”

ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੌਮ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

सपनों के पीछे / Sapno'n Ke Peche

सपने देखो! भागो, जीयो,
थक जाएं तो थोड़ा आराम कर लेने की
इज़ाज़त दो इन आँखों को,
कुछ जनून भरने की,
कुछ ना मुमकिन तो नहीं,
कहीं रास्ते पहाड़ पार होंगे,
कुछ ना खुशनुमा से यकीन होंगे,
पर बेबाक दिलो दिमाग कर चढ़े
जवान ऐ मिज़ाज फितूर होंगे,

एक अंधेरा कमरा रहने को था मिला हमें,
एक दुर से छनकर आई रोशनी से
आबोहवा में कितनी उम्मीद सी जगी,
उस अंधेरे को कितना सहारा मिला,
जो अपना भी नहीं था
कितना प्यार, उम्मीद थी उस रोशनी से
कि जीने का पैगाम मिला,
कुछ ना खुशनुमा से यकीन होंगे,
पर बेबाक दिलो दिमाग कर चढ़े
जवान ऐ मिज़ाज फितूर होंगे,

मन की गहराई में भी एक
दीवार पर रखा एक दीया है,
आग जलाने अभी कोई आया नहीं,
जहाँ न कोई आता न कोई जाता है,
उस यकीन की दीवार पर
आता जाता राहगीर एक "मैं" ही हूँ,
बस! यकीन करके खुद की शक्ति पर
एक चिंगारी जलाने की तमन्ना है,
कुछ ना खुशनुमा से यकीन होंगे,
पर बेबाक दिलो दिमाग कर चढ़े
जवान ऐ मिज़ाज फितूर होंगे,

सुगम आसान सपने जैसा कुछ भी नहीं,

हर दिन रात जैसा है,
हर रात जैसे उम्मीद है कल नये
दिन के साथ सपनों के बोझ को लेकर
निकल जाने की, खंगाल कुछ दौर,
पुराने वर्षों को पीछे छोड़ आकर,
फिर और नये सपनों का बोझ
उठा चल पड़ता हूँ,
कुछ ना खुशनुमा से यकीन होंगे,
पर बेबाक दिलो दिमाग कर चढ़े
जवान ऐ मिज़ाज फितूर होंगे,

सपने में ही तो हैं हम सब,
फिर भी वो ढूंढने निकल पड़े हैं
जिस से बहुत दूर भाग आये थे हम
बहुत दूर... बहुत ही दूर,
ज़िन्दगी मेरे साथ थी, पास बैठी थी,
मगर कभी मौका ही नहीं देख पाये,
इस जान के भीतर लाखों लोग सपने ही तो थे,
सपने बहुत नज़दीक थे, मगर
कभी मुट्ठी भर भी भरोसा नहीं भर पाये,
सपने से हकीकत बना पाने का,
क्योंकि कुछ ना खुशनुमा से यकीन होंगे,
खुद से खुद पर सिमटते सवालों के
जवाब बेशुमार होंगे!

ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਰਕਤ / Chulyan di Barkat

ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਣਿਆ— ਚੁੱਲ੍ਹਾ।
ਉਹੀ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਪੱਕਦੀ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ, ਸਾਂਝ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਵੀ ਤੱਪਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਲ਼ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਸੋਈਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦਾ ਧੂੰਆ ਸਿਰਫ਼ ਬਣਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਬਰਕਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਪਿਉ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਦਰ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਸੇ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਗੈਸ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਜੀਵਨ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਬਰਕਤ ਕਿਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਈ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪੱਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੋਟੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਮੁੱਢ ਰਲ ਮਿਲ ਬੈਠ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਵੇ —
ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੋਈ “ਧੰਨਵਾਦ” ਕਰ, ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਿਕਵਾ ਕਰ।

ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਓਹਦੀ ਅੱਗ ‘ਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਟਾ ਨਹੀਂ ਪੱਕਦਾ, ਓਹਦੇ ਨਾਲ ਸਨੇਹਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਬਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵੀ ਸੜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸੇ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ —
“ਜਿੱਥੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

ਆਓ ਫਿਰ ਉਸ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ —
ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਜਲੇ,
ਤੇ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਬਰਕਤਾਂ ਵੀ ਪੱਕਣ।

ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ / Kudiyan di Marzi

"ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ"

ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ,

ਸਿਰਫ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ,

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ

ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਛੱਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਦੇ ਲਿਬਾਸ, ਕਦੇ ਸ਼ੌਂਕ,

ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਆਪ…

ਪਰ ਮੁੰਡਾ?

ਉਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ –

ਉਸਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਉਸਦੇ ਢੰਗ,

ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਸੀ।

ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ,

ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ:

"ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੈ,

ਉਹਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ,

ਉਹਦੀ ਮਰਜ਼ੀ…"

'ਆਪਣਾ'?...

ਫੇਰ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭੁੱਬ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਫਿਰ ਲਗਦਾ ਹੈ,

ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ,

ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ,

ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜੇ ਦੀ “ਮਰਜ਼ੀ” ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

*

"Usdi Marzi"

Viah ton baad

Kudiyan de supne,

Sirf supne nahi reh jande,

(Unhne after marriage, a girl's dreams don’t remain just dreams…)

Ohna nu apni har pasandida cheez nu

Ikk-ikk karke chhadna painda hai.

(She has to leave every beloved thing one by one.)

Kadde libaas, kadde shauk,

Kadde apna aap…

(Sometimes her clothes, sometimes her hobbies,

sometimes her very own self…)

Par munda?

Oh taan ohi rehnda hai –

(But the boy? He remains the same—)

Usdiyan aadtaan, usde dhang,

Sab kuch jiven kade si.

(His habits, his ways, everything stays exactly as before.)

Je usnu badlan layi keha jave,

Taan keh ditta janda:

"If he is asked to change, people say:)

“Eh mere putt da apna ghar hai,

Uhnu badlan di kii lor,

Ohdi marzi…”

(“This is my son’s own house,

why should he change?

It’s his choice…”)

‘Apna’?…

Fer mera apna kithe hai?

(A ‘home of his own’?

Then where is my own?)

Soch ke meri bhubb nikal jandi hai.

(Thinking this makes my heart sigh deeply.)

Phir lagda hai,

Ikk kudi di zindagi

Sirf samjhoteyan di kahaani hai,

(Then it feels like a girl’s life

is only a story of compromises,)

Jithe hamesha duje di “marzi” chall di hai.

(Where it’s always someone else’s “choice” that matters.)

ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਸੋਚ ਦਾ ਪਰਦਾ?

ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਡੰਬਣਾ, ਸੋਚ, ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ:

ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਸੋਚ ਦਾ ਪਰਦਾ? ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਇਹ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਜੇ ਮੈਲਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੱਪੜਾ ਕੱਤਰ ਨਹੀਂ ਢੱਕ ਸਕਦਾ, ਚਾਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਜੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ —

ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉਸਦੀ ਕਦਰ ਦਾ ਮਾਪ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਨਾ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਨਾ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ —

ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਉਹ ਹਿੰਮਤ

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਹੈ,

ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਉਸਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤੱਕਦੀਆਂ ਨੇ।

ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਉਹ ਚੁੱਪ ਜੰਗ

ਜੋ ਹਰ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੜਦੀ ਹੈ —

ਆਰਾਮ ਤੇ ਜੱਜਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ,

ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਜਦੋਂ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਂਦਾ ਹੈ,

ਉਹ “ਸਟਾਈਲ” ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਐਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ,

ਉਹ “ਸਟੇਟਮੈਂਟ” ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂ?

ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,

ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜੱਜ ਬਣ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,

ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜੀ ਪਈ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,

ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਤੋਲਦੀਆਂ ਨੇ।

ਅਸੀਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ,

ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਂਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ।

ਮਸਲਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਚ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ —

ਮਸਲਾ ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਵੇਖਦੀਆਂ ਨੇ।

ਮਸਲਾ ਛੋਟੀ ਸਕਰਟ ਨਹੀਂ ਸੀ,

ਮਸਲਾ ਉਹ ਸਿਮਟੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕੁੜੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਸਦੇ ਦੁਪੱਟੇ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ,

ਉਹ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ, ਚੋਣਾਂ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਤੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,

ਤਾਂ ਢੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ — ਤੇਰੀ ਪਰਵਿਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੈ।

ਜਦ ਤਕ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗੀ,

ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਰਹੇਗਾ।

ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦੇ ਧਾਗੇ

ਜੱਜਮੈਂਟ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਪਰ ਲੱਖਾਂ ਸੁਕੂਨ

ਕਈ ਪਲ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਇਜ਼ਹਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ -- ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਗਾਹ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੁਕੂਨ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੁਆ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਦਿਲ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸ਼ੋਰ — ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਹੈ। ਉਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਯਕੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਫਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੁਕੂਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ‘ਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਇਹੀ ਹੈ — ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਪਰ ਲੱਖਾਂ ਸੁਕੂਨ ਨਾਲ ਭਰੀ।

There are moments that don’t need grand gestures or perfect words — just a glance, a smile, and the whole world slows down.

Every time I see my husband, something inside me settles. The chaos of the day, the noise of the world, the constant rush of thoughts — all fade into a quiet rhythm of peace. It’s not magic, yet it feels like it. That one familiar face, that comforting presence, carries a calm that no meditation ever could. His smile doesn’t need to be wide or perfect — even the smallest curve of his lips feels like home. It reminds me that love isn’t always fireworks; sometimes, it’s a gentle exhale, a silent assurance that everything will be okay.

We often search for happiness in big achievements or beautiful places, forgetting that sometimes, serenity is hidden in someone’s eyes — in the person who makes us feel safe without even trying. Maybe that’s what true love is — a little smile that carries a million relaxations.